Το Μουσικό Μέτρο

Το κείμενο υπογράφει ο Γιάννης Γκάνος*

Γενικές έννοιες στη θεωρία και την πράξη

Με τον όρο/έννοια “μέτρο” έχει γίνει προκύψει μια σύγχυση. Είναι ουσιαστικά μια παρεξήγηση που εμπλέκει τους όρους/έννοιες ρυθμός, ταχύτητα, χρόνος με το μέτρο.

Στην ερώτηση που κάνουμε σε κάποιον όταν ακούμε μαζί του ένα μουσικό κομμάτι «Τί μέτρο είναι το κομμάτι ;» και κείνη τη στιγμή ακούμε ένα βαλς η απάντηση δεν είναι «Βαλς» αλλά «3/4» γιατί δεν το ρωτήσαμε «Τι ρυθμός είναι;» αλλά «Σε τι μέτρο είναι;». Επίσης η απάντηση δεν μπορεί να είναι «Γρήγορο!» γιατί δεν ρωτήσαμε σε τι ρυθμική αγωγή είναι.

Πάμε λοιπόν να ξεδιαλύνουμε λιγάκι αυτή τη σύγχυση εξηγώντας στη συνέχεια αυτές τις εξαιρετικές βασικές μουσικές έννοιες που είναι απαραίτητες σε κάποιον να τις γνωρίζει και να τις χρησιμοποιεί εξ αρχή σωστά για να μιλάει μουσικά με κάποιον και να καταλαβαίνει ο ένας τον άλλο.

Χρησιμοποιούμε έναν επιθετικό προσδιορισμό που θα μας βοηθήσει αρκετά και χαρακτηρίζει το μέτρο. Αυτός ο προσδιορισμός είναι το “Μουσικό”.

Με τον όρο Μουσικό μέτρο αναφερόμαστε στην σταθερή επαναληπτικότητα φθόγγων με σταθερές, αναλλοίωτες χρονικά αξίες εντός ενός χρονικού πλαισίου με αρχή και τέλος που ορίζεται από τις διαστολές. Στην αρχή του μέτρου τοποθετούμε ένα κλάσμα που διευκρινίζει τον αριθμό επαναλήψεων και την αξία που θα επαναλαμβάνεται το οποίο ονομάζουμε χρονικό/ρυθμικό οπλισμό και τοποθετείται πάνω στο πεντάγραμμο μετά το κλειδί και τον οπλισμό της κλίμακας όπως βλέπετε στο παράδειγμα που ακολουθεί.

Τα μουσικά μέτρα χωρίζονται σε διμερή, τριμερή, και τετραμερή ανάλογα με το πόσες φορές θα επαναλαμβάνεται εντός τους η φθογγική αξία που ορίζει ο παρονομαστής του κλάσματος του χρονικού/ ρυθμικού οπλισμού. Θα μιλήσουμε εκτενέστερα σε επόμενο άρθρο περί αυτών.

*Διαστολές: Είναι οι γραμμές που χωρίζουν τα μέσα. Η διπλή τελική διαστολή μπαίνει στο τέλος του κομματιού και υπάρχει και η διπλή διαστολή που μπαίνει μέσα στο κομμάτι και χωρίζει το κομμάτι σε μέρη πχ. Εισαγωγή || Κουπλέ || Ρεφρέν

Με το γενικότερο όρο “μέτρο” αναφερόμαστε περισσότερο σε ρυθμό και αφορά την επαναληπτικότητα αυτού που ορίζουμε ως “Μουσικό Μέτρο”, δεν αφορά δηλαδή μόνο ένα μέτρο αλλά πολλά συνεχόμενα μέτρα με τα ίδια χαρακτηριστικά.

 

Ρυθμός είναι η διαδοχή συμμετρικών και αισθητικά αντιληπτών ακουσμάτων.

Με βάση το ρυθμό και το μουσικό μέτρο χωρίζουμε τα μέτρα σε απλά, σύνθετα και μεικτά ανάλογα με το αν είναι διμερή τριμερή ή τετραμερή, για τα οποία όμως θα μιλήσουμε λεπτομερώς σε επόμενο άρθρο.

Χρόνος είναι η υποκειμενική και εξαρτώμενη από πολλούς παράγοντες έννοια. Αλλά επειδή ο χρόνος είναι και στην κοινή ανθρώπινη σκέψη αυτό που ορίζουμε ως βάση γενομένων και γεγονότων και είναι ο βασικός άξονας πάνω στον οποίον τελούνται σε διάρκεια και όχι στιγμιαία τα μουσικά γινόμενα και γεγονότα ο χρόνος παίρνει διαφορετική αξία από την πραγματική και δε μετράμε σε δευτερόλεπτα αλλά σε ταλαντώσεις που έχουν άμεση σχέση με τον πραγματικό χρόνο με τη διαφορά ότι είναι ΄΄ λεπτομερειακή επέκταση΄΄ της πραγματικότητας .

Με τον όρο Ρυθμική αγωγή αναφερόμαστε στην ταχύτητα εκτέλεσης (παιξίματος/τραγουδίσματος) και αφορά την ταχύτητα διαδοχής των σταθερών βασικών φθόγγων που περιέχει το μέτρο και το χαρακτηρίζει ο παρονομαστής του κλάσματος του χρονικού/ ρυθμικού οπλισμού. Έτσι πχ. αν ένα κομμάτι έχει ρυθμικό οπλισμό τα 3/4 η ρυθμική μας αγωγή θα αφορά την ταχύτητα διαδοχής των τετάρτων και όχι των μικρότερων φθόγγων που μπορεί να υποδιαιρείται ο βασικός φθόγγος, δηλαδή το τέταρτο. Την σχετική πολύ παλιότερα και την ακριβή στις μέρες ταχύτητα την ορίζει ο συνθέτης.

Από τον Μπετόβεν και πριν δεν υπήρχε μετρονόμος και οι συνθέτες χρησιμοποιούσαν όρους συμβατικούς, για παράδειγμα Moderato που σημαίνει μέτρια γρήγορο και οι μαέστροι το ερμήνευαν κατά προσέγγιση. Από τον Μπετόβεν και μετά που είχε εφευρεθεί ο μετρονόμος ο συνθέτης μπορούσε να ορίσει με ακρίβεια την ταχύτητα τοποθετώντας πάνω πάνω στην αρχή του κομματιού τον φθόγγο που δήλωνε ο παρονομαστής του κλάσματος του ρυθμικού οπλισμού και δίπλα βάζανε έναν αριθμό ανάλογα με την ταχύτητα που θέλανε να παιχτεί πχ. αν ήταν στα 3/8 το κομμάτι και θέλαμε να παιχτεί σε μέτρια ταχύτητα βάζουμε =100.

Μερικοί συνθέτες σήμερα βάζουν και τα δύο, πχ. 

* Ο Γιάννης Γκάνος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1995.

Έχει σπουδές πάνω στην κλασσική και ακουστική κιθάρα, το τρίχορδο μπουζούκι με ιδιαίτερη αγάπη στο αυθεντικό ρεμπέτικο. Έχει φοιτήσει στο Εθνικό Ωδείο στο τμήμα ανώτερων θεωρητικών παίρνοντας το πτυχίο αρμονίας και πιάνο στη μέση τάξη. Έχει διδαχθεί ενοργάνωση, ενορχήστρωση και διεύθυνση με το μαέστρο κ. Ανδρέα Πυλαρινό και αυτήν την περίοδο σπουδάζει στο πτυχίο αντίστιξης και διεύθυνσης μπάντας.

Επίσης έχει αποφοιτήσει από το ΙΕΚ ΑΚΜΗ στην ειδικότητα Ηχοληψίας κάνοντας την πρακτική του στα μουσικά σύνολα της ΕΡΤ.

Κάνει εναρμονίσεις για χορωδίες, ενορχηστρώσεις και παραδίδει ιδιαίτερα μαθήματα μουσικής.

Για να επικοινωνήσετε μαζί του καλέστε τον στο τηλέφωνο 698 673 7644 ή στείλτε του e-mail στο ηλεκτρονικό του ταχυδρομείο [email protected].